مبانی فقهی - حقوقی دیه یوم‌الاداء ؛ موضوع ماده 490 قانون مجازات اسلامی

نوع مقاله: علمی تخصصی

نویسندگان

1 گروه حقوق دانشگاه شاهد

2 هیات علمی دانشگاه سمنان

چکیده

دیه یکی از مجازات‌های جنایت علیه تمامیت جسمی انسان است. دیه مجازات اصلی جنایات شبه عمد و خطای محض است. در خصوص جنایات عمدی، دیه در صورتی مورد حکم قرار می‌گیرد که یا امکان قصاص نبوده و یا جانی و ولی دم بر تعیین دیه توافق نمایند. عقل سلیم حکم می‌کند که اگر حقی از کسی پایمال شود و یا چنانچه کسی مورد ضرب و جرح موجب خسارت گردد، صدمات وارده باید به نحو احسن جبران گردد و این امر نه تنها در مرحله اثبات و ثبوت خسارت بلکه در مرحله پرداخت باید با شرایط خاص خود صورت گیرد. با توجه به نوع جنایت، مسوول و مهلت پرداخت دیه متفاوت می‌باشد ولی آنچه که محرز است این که پرداخت دیه باید در موعد قانونی خود صورت گیرد؛ در خصوص اینکه نرخ دیه بر اساس چه قاعده‌ای باید پرداخت گردد نظرات مختلفی ابراز شده است: برخی بر این باورند که دیه باید به نرخ روزی پرداخت گردد که جرم ارتکاب یافته است. دلیل این دسته از افراد این است که در روزی که جرم ارتکاب یافته در واقع دیه صدمات در همان روز بر عهده مرتکب ثابت شده است. نظر دیگری که درخصوص پرداخت دیه به محکوم له ارایه می‌شود روز صدور حکم است. از لحاظ حقوقی فرد زمانی مجرم محسوب می‌شود که حکم از دادگاه صلاحیتدار صادر شده باشد و به عبارتی حکم قطعی شده باشد. طبق سومین نظر ، دیه باید به نرخ روزی پرداخت گردد که اداء می‌شود. حمایت از حقوق بزه‌دیده و سیاست‌ جنایی پیشگیرانه و همچنین قواعد فقهی متعدد از جمله قواعد «لا ضرر» و «محترم بودن مال و جان مسلمان» ایجاب می‌کند جهت جبران کاهش ارزش پول نرخ دیه به قیمت روز پرداخت صورت پذیرد. قانون مجازات جدید نیز همین دیدگاه را در قالب ماده 490 مقرر نموده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات