قواعـد فقهـی و کاربـُرد آن در اقتصـاد از منظـر قـرآن

نوع مقاله: علمی تخصصی

نویسندگان

-

چکیده

مباحث فقهی شامل مسائل و قواعد فقهی است که «مسائل فقهی» از احکام جزئی و موضوعات احکام بحث  میکند و «قواعد فقهی» اصول و  چهارچوبهای کلی است که در مسائل جزئی کاربرد فراوان دارد .قواعد فقهی چند گونه است که برخی از  آنها در همه یا بیشتر ابواب فقه کاربرد دارد؛ مثل: قاعدۀ لاضرر و قاعدۀ لاحرج ) قواعد عام( و برخی دیگر ویژۀ ابواب معامات و مسائل اقتصادی است؛ مثل: قاعدۀ اتاف و عدم ضمان امی ن. قواعد فقهی اقتصادی، در جامعه و اقتصاد مردم آثار مفیدی مانند تدوین مقررات اقتصادی، ایجاد نظم و امنیت در تمام شئون اقتصادی و حفظ ثروت ملی دارد. این پژوهش با استفاده از  روشهای تحقیقی ک تابخانهای و مطالعه اسنادی، عاوه بر آشنایی با مهم ترین قواعد فقهی، جهت پی ریزی اقتصاد صحیح و عادلانه بر طبق ضوابط فقهی، شی وههای استفاده از قواعد فقهی در استنباط احکام را تبیین کرده و کاربرد قواعد فقهی اقتصادی و وجوه تمایز آنها را از منظر قرآن کریم بررسی نموده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


1(       قرآن کریم

2(          آلوسی، سید محمود) ،1415ق( روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق علی عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه.

3( ابن اثیر، مبارک بن محمد) ،1364ش.( النهایی فی غریب الحدیث و الاثر، مؤسسۀ اسماعیلیان، چاپ چهارم، قم.

4(     ابن ادریس، محمد بن احمد) ،1410ق.( السرائر، جامعۀ مدرسین، چاپ دوم، قم.

5(     ابن براج، عبد العزیز بن براج) ،1411ق.( جواهر الفقه، قم، مؤسسۀ نشر اسامی .

6(          ابن زهره حلبی، محمد بن عبد الل، 1417)ق.( غنیی النزوع الی  علمی الاصول و الفروع، مؤسسی الامام الصادق علیه السام، چاپ اول، قم.

       7(     ابن فارس، احمد بن فارس) ،1404ق.( معجم مقاییس اللغه، مکتب الاعام الاسا می، قم.

       8(     ابن قدامه، عبد الل، )بی تا.( المغنی، دارالکتاب العربی، بیروت.

       9(     ابن منظور، محمد بن مکرم) ،1410ق.( لسان العرب، درالفکر، چاپ اول، بیروت.

       10(  اردبیلی، احمد، )بی تا.( زبدی البیان فی احکام القرآن، المکتبی المرتضویه، چاپ اول، تهران.

       11(  امام خمی نی، سیدروح الل، 1363)ش.( تحریر الوسیله، قم، نشر اسامی .

       12(  ایروانی، جواد) ،1391ش.( آشنایی با اقتصاد اسا می، دانشگاه علوم اسا می رضوی، مشهد.

13(        بیضاوی، محمد عبد الرحمن المرعشلی) ،1418ق.( أنوار التنزیل وأسرار التأویل، بیروت: دار إحیاء التراث العربی ،ج3.

       14(   بجنوردی، سید محمدحسین) ،1419ق.( القواعد الفقهیه، قم، نشر الهادی.

       15(    جصاص، احمد بن علی) ،1415ق.( احکام القرآن، دارالکتب  العلمیه، چاپ اول، بیروت.

       16(   کاشف الغطاء، جعفر) ،1415ق.( اصل الشیعه و اصولها، قم، مؤسسی الامام علی علیه السام.

       17(   جوهری، أبو نصر) ،1407 ق.( الصحاح تاج اللغۀ وصحاح العربیۀ، بیروت: دار العلم للمایین، ج1.

18(        حرّ عاملی، محمد بن حسن، ) بیتا( وسائل الشیعه، تحقیق عبد الرحیم ربانی شیرازی، دار احیاء التراث العربی ،بیروت.

19(        حویزی، علی بن جمعه) ،1412ق.( نورالثقلین، تصحیح سید هاشم رسولی، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ چهارم ،قم ،

       20(   خوئی، ابوالقاسم، ) بیتا(کتاب الطهاره، دارالهادی، قم.

       21(  سید مرتضی، علی بن حسین) ،1415ق.( الانتصار، مؤسسی النشر الاسا می، چاپ اول، قم.

       22(  شب خیز، محمدرضا) ،1392ش.( اصول فقه دانشگاهی، قم: نشر لقاء، چاپ اول .

23(        شهید ثانی، زین الدین بن علی) ،1413ق.( مسالک الأفهام الی تنقیح شرایع الاسام، قم: موسسه معارف اسامی ، ج 4.

       24(    طباطبایی، محمدحسین) ،1417ق.( المی زان فی تفسیر القرآن، مؤسسی  الاعلمی للمطبوعات، چاپ اول، بیروت.

       25(  طبرسی، فضل بن حسن) ،1406ق.( مجمع البیان فی تفسیر القرآن، دارالمعرفه، چاپ اول، بیروت.

       26(   طریحی، فخر الدین بن محمد) ،1408ق.( مجمع البحرین، مکتب نشر الثقافی الاسا میه، چاپ دوم.

      27(   طوسی، )بی تا.( التبیان فی تفسیر القرآن، دار احیاء التراث العربی، بیروت.

      28(    طوسی) ،1417ق.( الخاف، مؤسسی النشر الاسا می، چاپ اول، قم.

      29(     طوسی) ،1387ق.( المبسوط فی فقه  الامامیه، تحقیق محمدتقی کشفی، المکتبی المرتضویه، تهران.

      30(    طوسی) ،1365ش.( تهذیب الاحکام، دارالکتب الاسا میه، چاپ چهارم.

      31(  غفاری، هادی؛ یونسی، علی) ،1395.( مبانی فقهی پیشرفته اقتصاد اسامی، تهران: دفتر تدوین و تولید کتب و

محتوای آموزشی، چاپ دوم.

32( فاضل هندی، محمد بن حسن) ،1405ق(. کشف اللثام، قم : کتابخانه آیت الل مرعشی نجفی، ج2.

33( فخر رازی، محمد بن عمر) ،1420ق.( مفاتیح الغیب ).التفسیر الکبیر(، داراحیاء التراث العربی، چاپ سوم، بیروت

34(        فراهیدی، خلیل بن احمد) ،1408ق.( العین، تحقیق مهدی        مخزومی و ابراهیم سامرایی، مؤسسی الاعلمیللمطبوعات، چاپ اول، بیروت.

35(   قرطبی، محمد بن احمد) ،1405ق.( الجامع لاحکام القرآن، مؤسسی التاریخ العربی، بیروت.

36(        قطب راوندی سعید الدین هبی الل، 1405)ق.( فقه القرآن، مکتبی آیی الل  العظمی المرعشی النجفی، چاپدوم، قم.

37(   کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی) ،1407 ق.( تهران، دار الکتاب الاسا میه، ج 2 و ج 3 و ج8.

38(   محقق حلی، جعفر بن حسن) ،1364ش.( المعتبر فی شرح المختصر، مؤسسی سید الشهداء علیه السام، قم.

39(   محقق حلی، جعفر بن حسن) ،1403ق.( معارج الاصول، چاپ اول، مؤسسی آل البیت علیهم السام.

40(   مصطفوی، محمد کاظم) ،1417ق.( مأئی قاعده فقهیه، قم، مؤسسی النشر الاسامی .

41(   مکارم شیرازی، ناصر و دیگران) ،1373ش.( تفسیر نمونه، دارالکتب الاسا میه، چاپ شانزدهم، تهران.

42(    مکارم شیرازی، ناصر) ،1411ق.( القواعد الفقهیه، مدرسۀ امام  امیرالمؤمنین علیه السام، چاپ سوم، قم.

43( نجفی، محمدحسن بن باقر) ،1365ش.( جواهر الکام، تحقیق عباس قو چانی، دارالکتب الاسا میه، چاپ دوم.

44(    عامه حلیّ) ،1415ق.( تذکره الفقهاء، مؤسسی آل البیت علیهم السام، چاپ اول، قم.

45(    عامه حلیّ) ،1412ق.( مختلف الشیعه، مؤسسی النشر الاسا می، چاپ اول، قم.

46(    مشکینی، میرزا علی) ،1416ق.( اصطاحات الأصول و معظم أبحاثها، قم: نشر الهادی.

47(     مجلسی، محمد باقر، )بی تا.( بحار الأنوار، ج2.

48(        نووی ،یحیی بن شرف، )بی تا.( المجموع فی شرح المهذب، دارالفکر، بیروت.