انجمن علمی حقوق بشر اسلامی ایران فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 2676-7163 8 3 2026 09 23 A comparative Study of Abuse of Rights and Frivolous Claims in Iranian Law and Sources of Imami Jurisprudence With Emphasis on Commercial Law بررسی تطبیقی دعوای سوء استفاده از حق و دعوای واهی در حقوق ایران و منابع فقه امامیه با تأکید بر حقوق تجارت 75 90 251949 10.22034/ejs.2026.521405.2076 FA سید مهرداد برگ گل گروه حقوق خصوصی، واحد آیت‌الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران. 0009-0006-3610-7100 مهدی فلاح خاریکی گروه حقوق خصوصی، واحد آیت‌الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران. 0000-0002-5841-712X علی تقی پوریان گیلانی گروه حقوق خصوصی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران. 0000-0002-8390-8000 Journal Article 2025 04 05 <strong><span>Background and </span></strong><strong><span>Aims</span></strong><span>: </span><span>False claims and abuse of rights are two specific titles that are superficially similar to each other, but the legal documentation and elements are different.<strong> </strong>The purpose of this study is to explain the concepts of false claims and abuse of rights, as well as their relationships within the framework of Iranian law and the foundations of Imami jurisprudence.</span> <strong><span>Materials and Methods: </span></strong><span>the research method is descriptive-analytical and the method of data collection is library and has been done by referring to documents, books and articles.</span> <strong><span>Ethical Considerations: </span></strong><span>In order to organize this research, while observing the authenticity of the texts, honesty and fidelity have been observed.</span> <strong><span>Findings</span></strong><strong><span>:</span></strong><span> </span><span>Both in terms of nature and in terms of guarantee of execution, a fictitious claim has not been considered by the legislator as an example of a claim for abuse of rights, but rather as an independent claim; this has led to these two claims being considered in various legal articles.</span> <strong><span>Conclusion</span><span>:</span></strong><span> In a lawsuit with the aim of abusing rights, the individual aims to abuse the judicial process or legal standards to present the lawsuit in such a way that the judge, considering the legal documents and the reason for the lawsuit, is forced to accept the lawsuit, while the plaintiff feels the abuse tangibly, but has no choice but to accept it. However, the appearance of a fictitious lawsuit indicates that a lawsuit is being filed without legal standards.</span> <strong><span lang="FA">زمینه و هدف:</span></strong><strong><span lang="FA"> </span></strong><span lang="FA">دعاوی واهی و سوءاستفاده از حق، دو عنوان خاص هستند که از نظر ظاهری مشابه با یکدیگر هستند؛ اما مستندات قانونی و ارکان­ها با یکدیگر متفاوت می­باشد. هدف از پژوهش حاضر تبیین مفاهیم دعوای واهی و سوء استفاده از حق و نیز مناسبات آن­ها در چهارچوب حقوق ایران و مبانی فقه امامیه می­باشد. </span> <strong><span lang="FA">مواد و روش ­ها:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">‌روش تحقیق حاضر به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد و روش جمع‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.</span> <strong><span lang="FA">ملاحظات اخلاقی:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.</span> <strong><span lang="FA">یافته­ ها:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">دعوای واهی هم از حیث ماهیت و هم از حیث ضمانت اجرا، نه به عنوان یکی از مصادیق دعوای سوءاستفاده از حق، بلکه در قامت یک دعوای مستقل مورد نظر قانون­گذار بوده است؛ همین امر موجب شده است که این دو دعوی در مواد مختلف قانونی مورد توجه قرار گیرند.</span> <strong><span lang="FA">نتیجه­</span></strong><strong><span lang="FA">:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">در دعوای با هدف سوء استفاده از حق، فرد مترصد این است که با سوء استفاده از فرآیند دادرسی و یا موازین قانونی دعوا را به شکلی مطرح کند که دادرس با ملاحظه مستندات قانونی و سبب دعوای طرح شده مجبور به پذیرش دعوا شود در حالی که سوء استفاده خواهان به طور ملموس برای وی احساس می­شود اما چاره­ای جز پذیرش آن نیست. اما ظاهر دعوای واهی حکایت از طرح دعوای فاقد موازین قانونی دارد.</span> https://journal.ihrci.ir/article_251949_656ef5a9dc121ebe91b2422c65063328.pdf