انجمن علمی حقوق بشر اسلامی ایران فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 2676-7163 8 2 2026 06 22 A Jurisprudential Analysis of the Legitimacy and Economic Nature of the Franchise Contract بررسی فقهی مشروعیت و ماهیت اقتصادی قرارداد فرانچایز 302 318 251660 10.22034/ejs.2026.589145.2195 FA حمیدرضا کریمی گروه حقوق خصوصی، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران. 0009-0001-7621-2988 جمشید عسگررمکی گروه حقوق خصوصی، واحد ورامین_ پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0007-5990-9736 میثم اسلامی گروه حقوق خصوصی، واحد ورامین_ پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0006-4273-8582 Journal Article 2026 04 04 <strong><span>Background and </span></strong><strong><span>Aims</span></strong><span>: The objective of this study is to examine the jurisprudential legitimacy of the franchise contract and to determine its legal nature within the framework of Imami jurisprudence</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span> <span> </span> <strong><span>Materials and Methods:</span></strong><span> </span><span>This study adopts a descriptive–analytical approach. The data and materials are qualitative in nature and were collected through a library-based method using note taking and excerpting from relevant sources</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span> <span> </span> <strong><span>Ethical Considerations:</span></strong><span> </span><span>In this study, the authenticity of sources, academic honesty, and fidelity in citing and interpreting texts have been carefully observed</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span> <span> </span> <strong><span>Findings</span></strong><span>: the franchise contract cannot be fully analyzed within any of the classical nominate contracts in Islamic jurisprudence, such as lease (ijarah), ju‘alah, agency (wakalah), or partnership (shirkah), although it incorporates certain elements of these contracts. Two main approaches can be proposed in the jurisprudential analysis of this contract. The first approach considers it a composite contract consisting of several legitimate legal relationships. The second approach regards it as an unnamed and newly emerging contract whose legitimacy derives from the general principles governing the validity of transactions, including the presumption of validity, the principle of freedom of contract, and the obligation to fulfill agreements</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span> <span> </span> <strong><span>Conclusion</span></strong><span>: From the perspective of Imami jurisprudence, the franchise contract can be considered a legitimate and rational agreement that may be categorized among newly emerging contracts with a composite character. Its validity is grounded in the general principles of transactions, and for effective application within the Iranian legal system, it requires careful contractual drafting and the development of clear legislative frameworks.</span> <strong><span lang="FA">زمینه و هدف:</span></strong><strong><span lang="FA"> </span></strong><span lang="FA">گسترش قراردادهای نوین تجاری در اقتصاد معاصر، پرسش‌های مهمی را درباره قابلیت انطباق این نهادها با مبانی فقه امامیه مطرح ساخته است. هدف این پژوهش، تبیین مشروعیت فقهی قرارداد فرانچایز و تعیین ماهیت حقوقی آن در چارچوب فقه امامیه است.</span> <strong><span lang="FA">مواد و روش‌ها:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده‌شده است.</span> <strong><span lang="FA">ملاحظات اخلاقی:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.</span> <strong><span lang="FA">یافته‌ها: </span></strong><span lang="FA">قرارداد فرانچایز به طور کامل در قالب هیچ‌یک از عقود معین فقهی مانند اجاره، جعاله، وکالت یا شرکت قابل تحلیل نیست، هرچند از برخی عناصر آن‌ها بهره می‌برد. دو رویکرد اصلی در تحلیل فقهی این قرارداد قابل طرح است: نخست، تحلیل آن به عنوان عقد مرکب متشکل از چند رابطه حقوقی مشروع؛ دوم، تلقی آن به عنوان عقدی نامعین و مستحدثه که مشروعیت خود را از عمومات ادله صحت معاملات و قواعدی همچون اصل صحت، حاکمیت اراده و لزوم وفای به عهد می‌گیرد. رویکرد دوم با واقعیت اقتصادی و ساختار حقوقی فرانچایز سازگارتر است، هرچند ویژگی‌های ترکیبی آن نیز قابل انکار نیست.</span> <strong><span lang="FA">نتیجه‌:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">قرارداد فرانچایز از منظر فقه امامیه قراردادی مشروع و عقلایی است که می‌توان آن را در زمره عقود مستحدثه با ماهیتی ترکیبی دانست. اعتبار آن مبتنی بر قواعد عمومی معاملات است و برای کارآمدی در نظام حقوقی ایران، نیازمند تنظیم دقیق قراردادی و تدوین چارچوب‌های تقنینی روشن است.</span> https://journal.ihrci.ir/article_251660_5a7399c30a4fa49dbbf601f059fa4666.pdf