انجمن علمی حقوق بشر اسلامی ایران فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 2676-7163 8 2 2026 06 22 The Role of Custom in Clarifying Consideration in Oil Contracts within the Framework of Iranian Law and Imamiyyah Jurisprudence نقش عرف در رفع ابهام از عوضین در قراردادهای نفتی در چارچوب حقوق ایران و فقه امامیه 195 212 244063 10.22034/ejs.2026.564940.2151 FA رضا امین پور گروه حقوق خصوصی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران. 0009-0001-7681-3804 عباس کریمی گروه حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. محمد حسین جعفری گروه حقوق عمومی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران. 0009-0008-2333-0527 Journal Article 2025 08 27 <strong>Background and </strong><strong>Aims</strong>: In the Iranian legal system, international commercial custom in the hydrocarbon industry plays a significant complementary role in determining and interpreting the consideration in oil contracts. The historical evolution of customary mechanisms for pricing and quality assessment—from the era of the Seven Sisters to modern futures-based financial instruments—illustrates the dynamism of these standards. This study aims to examine the validity and function of custom in interaction with Iranian legal rules and the principles of Imamiyyah jurisprudence in resolving ambiguities related to consideration<span dir="RTL" lang="FA">.</span><br><strong>Materials and Methods:</strong> This research is of theoretical type and the research method is descriptive-analytical and the method of data collection is library and has been done by referring to documents, books and articles<span dir="RTL" lang="FA">.</span><br><strong>Ethical Considerations:</strong> In order to organize this research, while observing the authenticity of the texts, honesty and fidelity have been observed<span dir="RTL" lang="FA">.</span><br><strong>Findings</strong>: An analysis of judicial practice shows that commercial custom has a decisive practical role in areas such as the time and place of transferring consideration, allocation of price-related risks, and assurance of product quality. In Imamiyyah jurisprudence, principles such as sīrat al-‘uqalā, al-ma‘rūf ka-l-mashrūṭ, and the doctrine of contractual intent (taʿbiyyat al-‘uqūd li-l-quṣūd) provide a solid foundation for recognizing and enforcing customary norms<span dir="RTL" lang="FA">.</span><br><strong>Conclusion</strong>: The findings indicate that alignment between customary standards and both Islamic jurisprudential foundations and domestic legal principles enhances stability, predictability, and legal security in oil contracts, thereby contributing to the development of Iran’s energy law system. <strong><span lang="FA">زمینه و هدف: </span></strong><span lang="FA">در نظام حقوقی ایران، عرف تجاری بین‌المللی در صنعت هیدروکربن به‌عنوان منبع مکمل نقش مهمی در تعیین و تفسیر عوضین قراردادهای نفتی ایفا می‌کند. تحول تاریخی سازوکارهای عرفی قیمت‌گذاری و کیفیت‌سنجی ـ از دوره هفت‌خواهران تا نظام‌های مبتنی بر معاملات آتی ـ بیانگر پویایی این معیارهاست. هدف پژوهش حاضر بررسی اعتبار و کارکرد عرف در تعامل با قواعد حقوق ایران و اصول فقه امامیه در رفع ابهام از عوضین است</span><span dir="LTR">.</span><br><strong><span lang="FA">مواد و روش ­ها:</span></strong> <span lang="FA">این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد و روش جمع‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است.</span><br><strong><span lang="FA">ملاحظات اخلاقی:</span></strong> <span lang="FA">در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است.</span><br><strong><span lang="FA">یافته ­ها:</span></strong> <span lang="FA">تحلیل رویه قضایی نشان می‌دهد عرف تجاری در حوزه‌هایی مانند زمان و محل انتقال عوضین، تخصیص ریسک‌های قیمتی و تضمین کیفیت کالا، نقش عملی و تعیین‌کننده دارد. در فقه امامیه نیز اصولی چون سیره عقلا، المعروف کالمشروط و تبعیت عقود از قصود، پشتوانه‌ای معتبر برای پذیرش و الزام‌آوری عرف فراهم می‌کنند</span><span dir="LTR">.</span><br><strong><span lang="FA">نتیجه</span></strong><strong><span lang="FA">:</span></strong> <span lang="FA">نتایج پژوهش حاکی از آن است که هم‌سویی معیارهای عرفی با مبانی فقهی و حقوق داخلی، موجب افزایش ثبات، پیش‌بینی‌پذیری و امنیت حقوقی در قراردادهای نفتی و زمینه‌ساز ارتقای نظام حقوق انرژی ایران می‌شود</span><span dir="LTR">.</span> https://journal.ihrci.ir/article_244063_7baa05e3aa3dab7faed99b3912984e53.pdf