انجمن علمی حقوق بشر اسلامی ایران فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 2676-7163 8 2 2026 06 22 Claiming Compensation for Lost Opportunity in Light of the Islamic Legal Principle of “La Darar”: A Jurisprudential and Economic Assessment in Islamic Legal Systems مطالبه خسارت فرصت از دست رفته در پرتو نظریه فقهی لاضرر و آثار اقتصادی آن در نظام‌های حقوقی اسلامی 75 90 244056 10.22034/ejs.2026.529579.2087 FA علی باقرنظری گروه حقوق خصوصی، واحد بین المللی ارس، دانشگاه آزاد سلامی، تبریز، ایران. 0009-0003-9348-6600 عباس مقدری امیری گروه حقوق خصوصی، واحد جویبار، دانشگاه آزاد اسلامی، جویبار، ایران 0000-0002-3682-2562 مهدی موحدی نیا گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه عدالت، تهران، ایران. 0000-0001-5527-1383 Journal Article 2025 07 14 <strong><span>Background and </span></strong><strong><span>Aims</span></strong><span>: </span><span>In Islamic legal systems, the concept of “loss of opportunity” as a form of non-pecuniary and potential damage does not hold a clearly defined position within the framework of civil liability. This study aims to analyze the jurisprudential and legal possibility of claiming such damages based on the Islamic legal maxim Lā Ḍarar (no harm), while also considering the economic implications of recognizing such liability.</span> <span> </span> <strong><span>Materials and Methods:</span></strong><span> </span><span>This article uses a descriptive analytical method and is a library research tool.</span> <span> </span> <strong><span>Ethical Considerations</span></strong><span>: </span> <span>This article respects the originality of the texts, honesty, and trustworthiness.</span> <strong><span>Results</span></strong><span>: Analysis of jurisprudential texts indicates that the Lā Ḍarar rule, by accepting a customary and economic interpretation of harm, allows for compensation of opportunity loss—provided that the damage is certain and a causal relationship between the defendant’s conduct and the lost opportunity can be established. Comparative findings also suggest that in many Islamic countries, such as Egypt, Iraq, and Saudi Arabia, legal or judicial approaches are gradually moving toward limited recognition of such compensation.</span> <span> </span> <strong><span>Conclusion</span></strong><span>: From both jurisprudential and economic perspectives, compensating for lost opportunities is justifiable in terms of promoting justice and enhancing economic efficiency. It is recommended that legislators revise existing laws to broaden the definition of “actual damage” and establish clear mechanisms for calculating probabilistic losses.</span> <strong><span lang="FA">زمینه و هدف:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">در نظام‌های حقوقی اسلامی، مفهوم «فرصت از دست رفته» به‌عنوان شکلی از عدم‌النفع و زیان احتمالی در چارچوب مسئولیت مدنی، جایگاه روشنی ندارد. این پژوهش با هدف تحلیل فقهی و حقوقی قابلیت مطالبه چنین خسارتی در پرتو قاعده لاضرر و بررسی آثار اقتصادی آن انجام شده است.</span> <span lang="FA"> </span> <strong><span lang="FA">مواد و روش ها:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">مقاله حاضر از روش توصیفی تحلیلی بهره برده و ابزار انجام پژوهش کتابخانه‌ای است.</span> <span lang="FA"> </span> <strong><span lang="FA">ملاحظات اخلاقی:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">در این مقاله اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است.</span> <span lang="FA"> </span> <strong><span lang="FA">یافته</span></strong><strong><span dir="LTR" lang="FA">‎</span></strong><strong><span lang="FA">ها:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">تحلیل متون فقهی نشان می‌دهد که قاعده لاضرر، با پذیرش مفهوم عرفی ضرر، امکان جبران زیان ناشی از تفویت فرصت را فراهم می‌سازد؛ مشروط بر آنکه ضرر مسلم و رابطه سببیت بین رفتار عامل و از دست رفتن فرصت قابل اثبات باشد. یافته‌های تطبیقی نیز حاکی از آن است که در بسیاری از کشورهای اسلامی، همچون مصر، عراق و عربستان، رویکردهای قانونی یا قضایی به سمت پذیرش محدود جبران این نوع خسارت گرایش یافته‌اند.</span> <span lang="FA"> </span> <strong><span lang="FA">نتیجه:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA">از منظر فقهی و اقتصادی، جبران خسارت فرصت از دست رفته در راستای تحقق عدالت و ارتقای کارایی اقتصادی قابل توجیه است. پیشنهاد می‌شود قانون‌گذاران با اصلاح قوانین، تعریف «ضرر مسلم» را توسعه داده و سازوکارهای محاسبه خسارت احتمالی را نیز تبیین نمایند</span><strong><span lang="FA">.</span></strong> https://journal.ihrci.ir/article_244056_4f45afb8bbaadb091fa40cc696390a6e.pdf