انجمن علمی حقوق بشر اسلامی ایران فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 2676-7163 8 1 2026 04 21 The Role of Shareholders in Bringing Derivative Actions on Behalf of Joint-Stock Companies: A Study of Judicial Practice in Iran and France نقش سهامداران در اقامه دعوی به نمایندگی از شرکت سهامی: واکاوی رویه قضایی ایران و فرانسه 171 188 240916 10.22034/ejs.2026.551072.2134 FA حسین پاپی گروه حقوق خصوصی، واحد آیت‌الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران. جواد نیک نژاد گروه حقوق خصوصی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 06 11 <strong>Background and </strong><strong>Aims</strong>: The role of shareholders in bringing derivative actions on behalf of joint-stock companies constitutes one of the fundamental issues of corporate law, as this mechanism serves as an instrument to ensure corporate governance and prevent managerial abuse. In comparative law, particularly in Iran and France, shareholders may, under specific circumstances, initiate legal proceedings on behalf of the company in order to obtain compensation for damages suffered by the company<span dir="RTL" lang="FA">.</span><br><br><strong>Materials and Methods</strong>: This research is theoretical in nature and adopts a descriptive-analytical approach<span dir="RTL" lang="FA">.</span><br><br><strong>Ethical Considerations</strong>: Throughout the preparation of this study, authenticity of sources, honesty, and academic integrity were fully observed<span dir="RTL" lang="FA">.</span><br><br><strong>Findings</strong>: In Iran, the 1967 Amendment to the Commercial Code provides the primary legal framework for this institution; however, limitations such as minimum shareholding requirements and scattered judicial precedents reduce its effectiveness. In contrast, French law, by recognizing the “action sociale ut singuli,” offers a more flexible mechanism with greater protection for minority shareholders, while French judicial practice has played a decisive role in the development and interpretation of this institution<span dir="RTL" lang="FA">.</span><br><br><strong>Conclusion</strong>: A comparative analysis reveals that while both legal systems align in recognizing shareholders’ rights to bring such actions, significant differences exist in the conditions for initiating lawsuits, enforcement mechanisms, and practical efficiency. <strong><span lang="FA">زمینه و هدف:</span></strong> <span lang="FA">نقش سهامداران در اقامه دعوی به نمایندگی از شرکت سهامی از مباحث بنیادین حقوق شرکت‌ها به شمار می‌رود، زیرا این سازوکار به‌عنوان ابزاری برای تضمین حاکمیت شرکتی و پیشگیری از سوءاستفاده مدیران عمل می‌کند. در حقوق تطبیقی، به‌ویژه در ایران و فرانسه، سهامداران می‌توانند در شرایط خاص به جای شرکت اقدام به طرح دعوی کنند تا خسارات وارد بر شرکت جبران گردد.</span><br><br><strong><span lang="FA">مواد و روش</span></strong><strong><span lang="FA">‌</span></strong><strong><span lang="FA">ها:</span></strong> <span lang="FA">این تحقیق از نوع نظری بوده و روش آن به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد.</span><br><br><strong><span lang="FA">ملاحظات اخلاقی:</span></strong> <span lang="FA">در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت</span><span lang="FA">‌</span><span lang="FA">داری رعایت شده است.</span><br><br><strong><span lang="FA">یافته</span></strong><strong><span lang="FA">‌</span></strong><strong><span lang="FA">ها:</span></strong> <span lang="FA">در ایران، لایحه اصلاحی قانون تجارت ۱۳۴۷ مبنای اصلی این نهاد را فراهم کرده است، اما محدودیت‌هایی همچون نصاب سهام لازم و رویه قضایی پراکنده، کارآمدی آن را کاهش داده است. در مقابل، حقوق فرانسه با پذیرش «دعوی اجتماعی به نمایندگی فردی سهامدار»، سازوکاری منعطف‌تر و حمایت بیشتری از سهامداران اقلیت ارائه می‌دهد و رویه قضایی آن نیز نقش مؤثری در توسعه و تفسیر این نهاد ایفا کرده است.</span><br><br><strong><span dir="RTL" lang="FA">نتیجه</span></strong><span dir="RTL" lang="FA">: </span><span dir="RTL" lang="FA">بررسی تطبیقی نشان می‌دهد که هر دو نظام حقوقی در اصل پذیرش حق سهامداران همسو هستند، اما تفاوت‌ها در شرایط اقامه دعوی، ضمانت اجراها و کارایی عملی مشهود است.</span> https://journal.ihrci.ir/article_240916_5d1100e6c8e8ad3e3f6bb8421577c724.pdf