انجمن علمی حقوق بشر اسلامی ایران فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 2676-7163 7 4 2025 11 22 Economic Rules Governing Proceedings in Matters of Discretion قواعد اقتصادی حاکم بر دادرسی در امور حسبی 37 50 236852 10.22034/ejs.2025.481992.1955 FA مجتبی نادعلی گروه حقوق خصوصی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. احمد مرادخانی گروه فقه و حقوق اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. 0000-0002-8322-6130 داود اندرز گروه حقوق، واحد دماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0002-8654-6674 Journal Article 2024 07 03 <span style="font-size: 11.0pt; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: #002060;">Background and <span style="font-size: 11.0pt; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #002060;">Aims<span style="font-size: 11.0pt; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">: The judge's vacancy rule is an old rule in subject law that prohibits the judge from interfering with the decision he has previously issued. Customary matters are matters that do not necessarily need to be litigated and the prosecutor or the ruler of Sharia can deal with them. The purpose of this article is to examine the rules governing the proceedings in civil matters. Materials and Methods: This article is descriptive and analytical. Materials and data are also qualitative and data collection was used to collect materials and data. Ethical Considerations: In this article, the originality of the texts, honesty and trustworthiness are respected. Findings: The findings indicate that according to the legal standards in Iranian law, the rule of vacating the judge and establishing the validity of the sealed order in the claims of executory matters is not enforceable, and the judge has the right to change it after drafting the verdict. In fact, considering that knowing the special procedure of each issue will be helpful in handling that issue better. Conclusion: The result is that there is a need to realize this important thing in relation to custom affairs as well, so that while getting to know the specific legal principles related to custom matters and separating these principles from the principles and rules of arbitration matters, in the proceedings as much and better as possible. Rely on these principles so that the objectives of the legislator from establishing these principles are realized, the most important of which is to support people unable to manage their own affairs and maintain public order. زمینه و هدف: <span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: Arial; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: Arial; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">قاعده فراغ دادرس قاعده‌ای است کهن در حقوق موضوعه؛ که قاضی را از دخل و تصرف در رأی که سابقاً صادر نموده است ممنوع می‌سازد. امور حسبی اموری هستند که رسیدگی به آن‌ها الزاماً نیازمند طرح دعوا نیست و دادستان یا حاکم شرع می‌تواند راساً به رسیدگی آن اقدام نماید. هدف مقاله حاضر بررسی قواعد حاکم بر دادرسی در امور حسبی است. مواد و روش‌ها: <span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: Arial; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: Arial; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده‌ شده است. ملاحظات اخلاقی: <span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: Arial; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: Arial; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است. یافته‌ها: <span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: Arial; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: Arial; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">یافته‌ها بر این امر دلالت دارد که مطابق با موازین حقوقی در حقوق ایران قاعده فراغ دادرس و تأسیس حقوقی اعتبار امر مختومه در دعاوی امور حسبی مجری نبوده و دادرس راساً پس از انشاء رأی حق تغییر آن را دارد. در حقیقت با توجه به اینکه شناخت آیین دادرسی ویژه‌ی هر موضوع، در رسیدگی بهتر به آن موضوع راهگشا خواهد بود. نتیجه<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: Arial; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: Arial; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">: نتیجه اینکه نیاز است تا در رابطه با امور حسبی نیز این مهم تحقق یابد تا ضمن آشنایی هر چه بهتر با اصول حقوقی خاص مربوط به امور حسبی و تفکیک این اصول از اصول و قواعد امور ترافعی، در دادرسی‌ها نیز هر چه بیشتر و بهتر به این اصول اتکا گردد؛ تا اهداف قانون‌گذار از وضع این اصول که مهم‌ترین آن‌ها حمایت از اشخاص ناتوان از اداره‌ امور خود و حفظ نظم عمومی می‌باشد، تحقق یابد.

https://journal.ihrci.ir/article_236852_692c2afc7e17536c2bf8a66c987e8bf0.pdf