انجمن علمی حقوق بشر اسلامی ایران فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 2676-7163 3 2 2021 09 20 Substantive and Formal Conditions of the Rule of Judicial Discretion in Marital Matters شرایط ماهوی و شکلی قاعده فراغ دادرسی در امور حسبی 235 250 219567 10.22034/ejs.2025.481987.1954 FA مجتبی نادعلی دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. احمد مرادخانی دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. 0000-0002-8322-6130 داود اندرز استادیار گروه حقوق، واحد داماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0002-8654-6674 Journal Article 2021 04 05 <strong>Background and Purpose:</strong> The purpose of this article is to examine the substantive and formal conditions of the rule of judicial leave in arbitrary matters. <strong>Materials and Methods</strong>: This article is descriptive and analytical. Materials and data are also qualitative and data collection was used to collect materials and data. <strong>Ethical Considerations</strong>: In this article, the originality of the texts, honesty and trustworthiness are observed. <strong>Findings</strong><strong>:</strong> One of the rules governing the proceedings of judges is the rule of the judge's vacancy and the validity of the closed matter. Observance of these rules means that the judge does not have the right to return to the judgment and change it, and its meaning and content. transform Although the application of the judicial vacancy rule is accepted as a valid rule in all chapters of proceedings, including civil and criminal proceedings. However, in dealing with custom matters, the application of this rule is faced with allocation, in such a way that the legislator has allowed the non-compliance of this rule in custom matters. <strong>Conclusion:</strong> It is important to pay attention to the fact that providing a basis for changing and amending the verdict after the trial process can cause the vote to waver and damage the judicial justice, which creates adverse effects in the fair trial process, and based on this, the limits of the non-implementation of the void rule should be explained. The judge has a special importance in dealing with custom matters. <strong>زمینه و هدف: </strong>هدف مقاله حاضر، بررسی شرایط ماهوی و شکلی قاعده فراغ دادرسی در امور حسبی است. <strong>مواد و روش‌ها</strong>: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده‌ها نیز کیفی است و از فیش‌برداری در گردآوری مطالب و داده‌ها استفاده‌ شده است. <strong>ملاحظات اخلاقی</strong><strong>: </strong>در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است. <strong>یافته‌ها: </strong>یکی از قواعد حاکم بر فرایند رسیدگی قضات، قاعده فراغ دادرس و اعتبار امر مختومه است، رعایت این قواعد به این معنا است که دادرس پس از انشاء رأی حق ندارد مجدداً به رأی بازگشته و آن را تغییر دهد و مفهوم و محتوای آن را دگرگون سازد. اگر چه اعمال قاعده فراغ دادرس به عنوان قاعده‌ای متقن در تمامی ابواب دادرسی از جمله دادرسی مدنی و کیفری پذیرفته شده است. با این حال در رسیدگی به امور حسبی اعمال این قاعده با تخصیص مواجه می‌باشد به این ترتیب که قانونگذار عدم رعایت این قاعده را در امور حسبی مجاز شمرده است. <strong>نتیجه</strong><strong>:</strong> توجه به این امر حائز اهمیت است که فراهم شدن بستر تغییر و اصلاح رأی پس از فرایند دادرسی می‌تواند عامل تزلزل آراء و خدشه به عدالت قضایی شود که آثار نامطلوبی در فرایند دادرسی منصفانه ایجاد می‌کند و بر همین اساس تبیین حدود عدم اجرای قاعده فراغ دادرس در رسیدگی به امور حسبی اهمیت ویژه‌ای دارد. https://journal.ihrci.ir/article_219567_61a90aaff3c86a938aba851641c43930.pdf